Ýlk Çaðda
Hititler ve Frigler Devri
M.Ö. 2000-1200 yýllarý arasýnda Hititler yerleþmiþlerdir. Hititlerden sonra Friglerin en önemli yerleþim merkezlerinden biri olmuþtur. (M.Ö. 1200)
Çevrede yapýlan kazýlarda Frigler'e ait pek çok eser bulunmuþtur. Frig Kralý Midas'ýn anýtlarý Çifteler Ýlçesinde Yazýlýkaya adý ile anýlan yerdedir.
Bu devirde kurulan, Pessinus(Ballýhisar), Midaeum(kara höyük), Midas(Yazýlýkaya), Dorlaeum(Eskiþehir) Frig þehirlerinden dördü ilimiz sýnýrlarý içindedir.
Lidya Devri
Ýlimiz Lidya'lýlar zamanýnda Lidya Kralý Giðes'in yaptýrdýðý Kral Yolu üzerinde bulunan önemli bir kent durumundadýr. Bu yol istila ordularý tarafýndan kullanýlmýþtýr. Ýlimiz bu devirde pekçok istila ordularý görmüþtür.
Pers Devri M.Ö. 546 - 334
Pers'ler ilimize yerleþmemiþlerdir. Pers'lerle Büyük Ýskender'in yapmýþ olduðu savaþlar sýrasýnda ilimiz bir süre Pers'lerin yönetimi altýnda kalmýþtýr. Pers'ler gelip geçici olarak kaldýklarýndan onlara ait tarihi eser bulunamamýþtýr.
Roma ve Bizans Devri M.Ö. 190 - M.S. 610
Ýlimiz en parlak devirlerinden birini Roma ve Bizans devirlerinde yaþamýþtýr. Bizans imparatorlarýnýn eðlenme ve dinlenme kenti olmuþtur.
Orta Çaðda
Selçuklular Devri
Selçuklular Eskiþehir'i 1074 yýlýnda almýþlardýr. Ýlimiz Anadolu Selçuklularý zamanýnda, Selçuklular'la Haçlý'lar arasýnda yapýlan kanlý savaþlara sahne olmuþtur
1. Haçlý ordusu ile 1. Kýlýçarslan arasýnda yapýlan savaþlarda Haçlý ordularý büyük kayýplar vermiþtir. Bu zamanda ilimizin adý Sultanönü olaral anýlmaktadýr. Ýlimiz sýnýrlarý içinde Selçuklular'a ait pekçok eser vardýr.
Yeni ve Yakýn Çaðda
Osmanlýlar Devri ve Eskiþehir Ýsminin Nereden Geldiði
Osmanlý Devletinin kurucusu Osman Bey, Anadolu Selçuklu Sultaný Mesut tarafýndan Uç beyi olarak görevlendirdikten sonra 1289 yýlýnda Eskiþehir'i almýþtýr.
Osman beyin eþi Malhatun ilmiz büyüklerinden Þeyh Edebali'nin kýzýdýr. Osman Beyin Malhatun'dan, Alaattin ve Orhan Bey isimli oðullarýyla Balahatun isimli kýzý olmuþtur.
Ýlimiz bu devirde Ankara, Kütahya ve Bursa illerine baðlý Sancak merkezliði yapmýþtýr. Ýlimizin ismi de Sultanönü iken Eskiþehir'e çevrilmiþtir. Ýsminin þehir tarihinin çok eski olmasýndan ve DORYLAEUM (Dariliyon) þehir kalýntýlarýnýn harabe görünümünden ileri geldiði tahmin edilmektedir.
Demiryolu bu devirde ilimizden geçmiþtir.
Kurtuluþ Savaþý ve Cumhuriyet Devri
Kurtuluþ Savaþýnýn 1. ve 2. Ýnönü muharebeleri ile Sakarya muharebesi ilimiz yakýnlarýnda yapýlmýþtýr. Yunan ordusunu bu savaþlarda yendik. Daha sonra Eskiþehir, bir yýldan fazla bir süre Yunan askerlerinin iþgali altýnda kalmýþtýr. Büyük zaferden hemen sonra 2 Eylül 1922 de düþmandan kurtarýlmýþtýr. Yunan askerleri kaçarken þehrimizin büyük bir kýsmýný yakmýþlardýr.
Cumhuriyetin ilanýndan iki yýl sonra 1925 yýlýnda Eskiþehir Vilayet yapýlmýþtýr. Yurdumuzun büyük kentlerinden biri olmuþtur. Tarým, ticaret ve sanayi alanýnda çok büyük geliþmeler göstermiþtir. Bu geliþmeler devam etmektedir.
Cumhuriyetimizin kurucusu büyük önder Atatürk, ilki 21 Haziran 1920 de olmak üzere 17 defa ilimize gelmiþtir.
Son olarak da 21 Kasým 1938'de Ata'mýzýn naþýný taþýyan tren þehrimiz istasyonundan gözyaþlarý arasýnda geçmiþtir.
ÝLÇELERÝMÝZÝN TARÝHÝ
Merkez Ýlçe
Antik Çaðda Dorylaion denen kentin geçmiþi, ÝÖ 4000'e (Bakýrtaþ Çaðý) kadar uzanmaktadýr. Yörede ÝÖ 3000-2000 arasýndaki Ýlk Tunç Çaðý ile ÝÖ 2000-1500 dönemindeki Orta Tunç Çaðýndan kalan yerleþim alanlarý bulunmaktadýr. Bu dönemde, Asur tüccarlarýnýn, yöre sýnýrlarýna dek etkin olduklarý bilinmektedir. Yörede yapýlan kazýlarda, Hitit Ýmparatorluðu dönemini de kapsayan Son Tunç Çaðýna ait (ÝÖ 1460-1200), az sayýda da olsa Hitit yerleþim merkezinin varlýðý saptanmýþtýr.
Hitit Ýmparatorluðu sonrasýnda, Frigler yörede güçlü bir devlet kurmayý baþardýlar. O dönemlerde Frigler'in Asurlular ve Urartular ile yakýn iliþkileri vardý. Asurlular'la Urartular arasýndaki toprak kavgalarý Frigler'in bölgede kesin denetim kurmalarýný saðladý. Ancak, ÝÖ VIII.yy'da güçlenen Lidya'nýn baskýsý ve ardý kesilmeyen Asur akýnlarý sonucunda güçsüzleþen Frigya egemenliði VII.yy'da Kimmerler'ce yýkýldý. Eskiþehir yöresi, ÝÖ 676-546 arasýnda Lidya yönetimi altýnda kaldý.
ÝÖ 546'da Lidya Kralý Kroissos (Krezüs), Pers Kralý II.Kiros'a yenilince, yöre bu kez Perslerin eline geçti. Pers yönetimi sýrasýnda, Eskiþehir, Frigya Küçük Satraplýðý içinde yer almaktaydý. Persler, ÝÖ 331'de Ýskender karþýsýnda yenik düþünce kent, bir süre Ýskender egemenliði, onun ölümünden sonra da Selokidler'in etkisi altýna girdi. ÝÖ III.yy'da, Orta Avrupa'dan gelen Galatlar, Eskiþehir yöresinde, Ortiagon önderliðinde bir krallýk yönetimi altýnda birleþtiler ve bir süre Bergamalýlar ile çalýþtýlar. ÝÖ 189-ÝS 395 arasýnda ise bölge, Roma denetiminde kaldý. Galatlar'ýn yaþadýðý yöre, Roma'nýn zorlamasý ile ÝÖ 184'te Bergama Devleti'nin bir eyaleti durumuna geldi. Galatlar, ÝÖ 166'da yeniden baðýmsýzlýklarýný kazandýlarsa da, yöre ÝÖ 1.yy'da bu kez Roma eyaleti oldu.
Eskiþehir ve yöresi, 395'te Doðu Roma Ýmparatorluðu sýnýrlarý içine alýndý. Ýmparator Justinianus döneminde onarýldý. Yörede pek çok Bizans yerleþme merkezi kuruldu. Bunlar, zamanla önemli ticaret merkezleri durumuna geldi. En önemlileri Karacaþehir, Hanköy, Gümüþkonak ve Roma döneminde kurulduktan sonra Bizans döneminde geliþen Þarhöyük'dür. Eskiþehir, VIII.yy'da iki kez Araplarca iþgal edildi.
1071 Malazgirt zaferi ile Anadolu'ya yayýlmaya baþlayan Türkler, 1074'te Eskiþehir ve yöresini ele geçirdiler. Anadolu Selçuklu Devleti kurucusu Kutalmýþoðlu Süleyman, Türklerin yayýlmasýný durdurmaya çalýþan Bizanslýlarla Eskiþehir önlerinde sasvaþtý ve Ýznik'e dek ilerledi. 1097'de Selçuklu Hükümdarý I.Kýlýç Arslan, Haçlý ordusuna Ýznik'te yenilince, Eskiþehir Haçlýlarýn eline geçti. Selçuklularla Haçlýlar arasýnda Eskiþehir'de ikinci bir savaþ yapýldý. II.Kýlýç Arslan'ýn zamanýnda Selçuklularla Bizanslýlar uzunca bir süre barýþ içinde yaþadýlar. Ancak, yöredeki göçmen Türkmenlerin Bizans köylerine yaptýðý saldýrýlar, Bizansla Anadolu Selçuklularýnýn arasýný yeniden açtý. Ýki devlet arasýndaki üstünlük savaþlarý, Miryakefalon Savaþý'nýn Selçuklularca kazanýlmasýyla noktalandý (1176).
Selçuklular, 1182'de Eskiþehir yöresine egemen oldular. 1289'da Osman Bey'e verilen yöre Orhan Bey döneminde Karamanoðullarýnca ele geçirildi. I.Murat zamanýnda yeniden Osmanlý topraklarýna katýldý. XVII.yy'a deðin yörede önemli bir deðiþiklik olmadý. Bu yüzyýlda kentin Celali isyanlarýndan etkilendiði ve kýsa bir süre Celali Deli Hasan'ca iþgal edildiði bilinmektedir. Eskiþehir, Osmanlý Devleti yönetsel bölümlenmesinde Kütahya'ya baðlý bir sancak idi.
Eskiþehir, Osmanlý Devleti'nin Birinci Dünya Savaþýnda yenildiði günlerde baðýmsýz bir mutasarrýflýktý. Savaþýn ardýndan 30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros Mütarekesinde Ýhtilaf Devletlerinin Osmanlý topraklarýnda istedikleri yerleri iþgal edebilecekleri hükmü de bulunuyordu. Bu hüküm uyarýnca Ýngiliz kuvvetleri Ocak 1919'da Eskiþehir'i iþgal ettiler. Bu durum henüz kuruluþ aþamasýnda olan Türkiye Büyük Millet Meclisinin çalýþmalarý için, güvenlik açýsýndan sakýncalý idi. Bu sorunu ve demiryolu iþgalini ortadan kaldýrmak için 1920 yýlý Mart ayýnda Ali Fuat Paþa yönetiminde Eskiþehir harekatý baþlatýldý. 20 Martta iþgal komutanlýðýna þehri 1 saat içinde boþaltmasý için ültimatom verildi ve sonuçta Ýngilizler þehri terk etmek zorunda kaldýlar. Haziran 1920'de Yunan saldýrýsý baþlayýnca bu kez batý cephesi komutanlýðý oluþturuldu ve Eskiþehir karargah yeri seçildi. Albay Ýsmet Bey (Ýsmet Ýnönü) komutasýndaki Türk birlikleri ile Yunan birlikleri arasýnda 9-11 Ocak ve 28 Mart-1 Nisan tarihleri arasýnda 1. Ve 2. Ýnönü savaþlarý yapýldý. Her iki savaþta da Yunan saldýrýsý geri püskürtüldü. Özellikle 2. Ýnönü Savaþý Kurtuluþ Savaþýnýn önemli dönüm noktalarýnda biridir.
Yunan iþgal kuvvetlerinin Temmuz 1921'de yeni bir saldýrýsýyla Türk birlikleri Sakarya nehrinin doðusuna çekilme kararý aldýlar. 20 Temmuz 1921'de Yunanlýlar Eskiþehir ‘i iþgal etti. 1 yýl 45 gün süren bu iþgal 2 Eylül 1922'de sona erdi ve Cumhuriyetin ilanýndan sonra 1925 yýlýnda Eskiþehir il oldu.
Sivrihisar
Ýlçe sýnýrlarý içinde, Ballýhisar yöresinde bulunan tarihi yerleþim merkezi Pessinus (Pessimont), kutsal bir Frig kenti idi. Kral yolu üzerinde kurulmuþ olmasý, kentin daha sonraki uygarlýklar dönemin de önemini korumasýný saðlamýþtýr. Bergama'nýn geçici egemenliði döneminde Galatlar'ýn istilasýna uðrayan Pessinus rahiplerinin, bu dönemde bile göreli bir baðýmsýzlýklarý vardý. Pessinus kenti asýl ününe, Roma'nýn Bergama'ya yakýnlaþma giriþimleri sýrasýnda kavuþtu. ÝÖ 204'te, Roma Senatosu, Pessinus'ta bulunan Bergama Kralý I.Attalos'a elçi göndererek Selökid tehdidine karþý birleþme önerdi. Kent, ÝÖ 25'te Roma egemenliðine geçti ve Roma'nýn Galatya Eyaleti iç sýnýrlarýna alýndý. Sonralarý Palia ve Abrustula denen Pessinus, ÝS VI.yy'da Bizans imparatoru Justinianus'ca yeniden kurularak Justinianopolis adýný aldý. Kentin, Anadolu Selçuklularý yönetiminde bir uç beyliði olduðu bilinmektedir.
1997 yýlý verilerine göre ilçede 33.481 kiþi yaþamaktadýr.
Çifteler
Tarihi Ýlk Tunç Çað'a deðin uzanan Çifteler Ýlçesi sýnýrlarý içinde, Frig Devletinin en önemli yerleþim merkezlerinden biri olan Midas Kenti (Midaion) yer almaktadýr. Kentin ÝÖ 850'de Frigya Kralý I.Midas'ca kurulduðu sanýlmaktadýr. Midas sonralarý Sinnada (Synnada) Kent Birliði'ne katýlmýþtýr.
Lidya Krallýðý ve Pers Ýmparatorluðu dönemlerinde de merkez olma özelliðini koruyan yöre, daha sonra giderek önemini yitirmiþtir.
Tarihçi Ali Cevad, Çifteler'e iliþkin þunlarý yazmýþtýr; “Hüdavendigar Vilayetinin Kütahya Livasýnýn Eskiþehir kazasýnda büyük bir çiftliktir. Padiþahça askeri kesime hayvan yetiþtirilmek için kurulmuþtur. Askeriye için bir harasý vardýr. 2.700 km2 yüzölçümü olan bir alanda 16 köy, 5.000 çiftçi, 15 bini aþkýn küçük ve büyükbaþ hayvan bulunmaktadýr.”
Çifteler kasabasý 1954'de ilçe olmuþtur. 1997 yýlý nüfus sayýmýna göre ilçede 17.899 kiþi yaþamaktadýr.
Seyitgazi
Yörenin tarihi Orta Paleolitik döneme deðin uzanmaktadýr. Burasý ÝÖ 1000'lerde bir Frig yerleþim merkezi olmuþ, ÝS VII.yy'da Arap Komutaný Abbas bin Veli ve Hasan bin Kaktaba'ca iþgal edilmiþtir. Ýkinci iþgal sýrasýnda ölen Seyit Battal Gazi, ilçede kendi adýný taþýyan türbeye gömülmüþtür. Adýnýn Seyit Battal Gazi'den kaynaklandýðý sanýlmaktadýr. Sonralarý, Anadolu Selçuklu Devleti ve Osmanlý Ýmparatorluðunun yönetimi altýna girmiþtir.
Seyitgazi, 1915'de Eskiþehir Sancaðýna baðlý bir olmuþtur. 1997 yýlý nüfus sayýmýna göre ilçede 21.596 kiþi yaþamaktadýr.
Mihalýççýk
Anadolu Selçuklu döneminde kurulduðu sanýlan Mihalýççýk'ýn XIX yy'la kadar ki tarihine iliþkin ayrýntýlý bilgi bulunmamakta olup, 1840'da kaza haline getirilmiþtir.
Ünlü tarihçi Þemseddin Sami XIX.yy'da Mihalýççýk'a iliþkin þu bilgilere yer vermektedir; “Ankara Vilayetinin Merkez Sancaðýna baðlý bir kazadýr. Kazanýn merkezi Kuyucuk Köyü'dür. 59 köyden oluþan kazanýn tümü Müslüman olmak üzere 18.538 nüfusu vardýr.” 1997 yýlý verilerine göre, ilçede 19.559 kiþi yaþamaktadýr.
Mahmudiye
Eskiþehir'in, tarihi Hititler'e deðin uzanan en eski yerleþim merkezlerinden biridir. Kazýlar ve yüzey araþtýrmalarý sonucunda, ilçe sýnýrlarý içinde bulunan Hamidiye Köyünde Frig, Roma, Bizans yerleþmeleri saptanmýþtýr.
Mahmudiye, 1954'te ilçe olmuþtur. 1997 yýlý nüfus sayýmýna göre ilçede 10.617 kiþi yaþamaktadýr.
Sarýcakaya
1957'de ilçe olan Sarýcakaya'nýn önceki tarihine iliþkin bilgi bulunmamaktadýr. 1997 yýlý verilerine göre ilçede 11.470 kiþi yaþamaktadýr. |
